شاهرود

راهنمای سفر به شاهرود

شيخ ابوالحسن علي بن جعفر بن ‌سلمان خرقاني، «يا علي بن احمد» عارف بزرگ قرن چهارم و پنجم هجري، از چهره هاي بسيار درخشان عرفان ايرانی است كه در عرفان ممتاز و كم نظير است.


او در سال 351 يا 352 هجري در روستای خرقان متولد و در سال 425 هجري در سن هفتاد و سه سالگي در همان روستا از دنیا رفت.

گفته می شود شیخ ابوالحسن بر سر در خانقاه خود نوشته بود "هر که در این سرا در آید نانش دهید و از ایمانش مپرسید، چه آنکس که به درگاه باریتعالی به جان ارزد، البته بر خوان بوالحسن به نان ارزد". الان  هم این گفتار بشر دوستانه، شعار ملی گردشگری کشورمان است.

آرامگاه شیخ ابوالحسن خرقانی در ۲۴ کیلومتری شاهرود در تپه‌ای در شمال روستای خرقان قرار دارد.

شیخ ابوالحسن خرقانی
بنای آرامگاه شیخ ابوالحسن خرقانی

 

بنای آرامگاه شیخ ابوالحسن خرقانی

ساختمان آرامگاه چندان امتیازی ندارد و بنای آن از آجر است و گویا در چند سال اخیر بنا شده است. مجموعه آرامگاه به صورت باغ ایرانی است و در کنار آن جوی آبی قرار دارد و مکانی برای استراحت گردشگران در نظر گرفته اند.

جوی آب در آرامگاه شیخ ابوالحسن خرقانی

 

روی قبر شیخ، یک قطعه سنگ مرمر است که اشعاری بر آن حک شده است. در کنار این آرامگاه مسجدی وجود داشته که طبق نوشته بعضی از مؤلفین، گنبدی مخروطی شکل داشته و کاشی های زیبایی در آن کار شده بود.

قبر شیخ ابوالحسن خرقانی
قبر شیخ ابوالحسن خرقانی

در حال حاضر از این مسجد و گنبد، فقط محراب آن باقی مانده که بر خلاف مسجدهای دیگر این نواحی، رو به مغرب است و در آن از نوشته های فارسی و گچ‌بری‌های زیبا و استادانه استفاده شده که به این مظمون است: "گفت علی شيخ قدس الله رحمه: قبله بر پنج است؛ کعبه، قبله مومنان است، بيت المعمور قبله فرشتگان است، عرش قبله دعاگويان است و حق قبله جوانمردان و دوستان".

محراب

 

مجسمه ای از شیخ ابولحسن خرقانی روی پله های ورودی زیارتگاهش قرار دارد که دو طرفش دو شیر و در دستش عصایی مثل مار قرار دارد. گفته شده است که دو شیر نر و یک مار توسط او اهلی شده بودند، و بارش را که در صحرا چوب و خار جمع می کرده به دوش می کشیدند.

مجسمه شیخ ابولحسن خرقانی
مجسمه شیخ ابولحسن خرقانی

 

ارتباط معنوی بايزيد بسطامی با شيخ ابوالحسن خرقانی

در مورد ارتباط معنوی بايزيد بسطامی عارف قرن دوم و سوم هجري، با شيخ ابوالحسن خرقانی، كه از وفات بايزيد (234 هجري) تا تولد شيخ ابوالحسن (351 يا 352هجری) 117 یا 118 سال فاصله است، مطالب زيادی نوشته شده است.

مثلا می گویند "شيخ بايزيد هر سال يك بار به زيارت روستایی میرفت و بر بلندی می ایستاد كه در آن قبر شهدا بوده و زمانی که از خرقان رد می شد می ایستاد و نفس می کشید، مريدان از او سؤال كردند كه شيخ ما هيچ نمي‌شنويم ، گفت: آري كه از اين دِه، بوي مردي مي‌شنوم، مردي بود نام او علي و كنيت او ابوالحسن و درجه و مرتبه اش بسیار از من بالاتر ، بار عَيال خویش كِشد و كِشت كُند و درخت نِشانَد."

نوشته ای در مورد ارتباط معنوی بایزید بسطامی با شیخ ابوالحسن خرقانی

 

آرامگاه شیخ ابوالحسن خرقانی - 5.0 out of 5 based on 4 votes

بسطام شهر کوچکی است که در 6 کیلومتری شهر شاهرود استان سمنان قرار دارد و محل تولد، زندگی و آرامگاه عارف بزرگ و نامی، زاد العارفین شیخ بایزید بسطامی است. شهری  آرام و پوشیده از چنارهای تنومند که در فصل پاییز بسیار زیباست.


 درباره شیخ بایزید بسطامی

بایزید بسطامی ابویزید طیفور پسر عیسی پسر سُروشان بسطامی ملقب به سلطان‌العارفین، در نیمه اول قرن دوم هجری در شهر بسطام از ایالت کومِش (قومِس) در محله مؤبدان (زرتشتیان) در خاندانی زاهد متولد شد. بعضی از محققان معتقدند پدران بایزید ، سُروشان ، پیرو آئین مهر بوده.

گفته شده جَد این عالم بزرگ ایرانی، سُروشان، زرتشتی بوده و بعد مسلمان شده است. زندگی این عارف بزرگ ایرانی مبهم است و تغیرات  زیادی در آن اتفاق افتاده و اطلاعات زیادی درباره آن وجود ندارد. در اما به هر حال بایزید که بنای کارش بر مراقبت نفس بود، در عرفان ایرانی جایگاه ویژه ای دارد تا جایی که عده ای به او لقب  «سلطان العارفین» داده اند.

بایزید بسطامی در سال ۲۶۱  ه.ق درگذشت و در کنار همان صومعه ای که خلوت می کرد و ریاضت می کشید، به خاک سپرده شد.

مجموعه تاریخی آرامگاه  بایزید بسطامی

 

مجموعه تاریخی آرامگاه  بایزید بسطامی

مجموعه بایزید بسطامی سه در ورودی دارد. وقتی وارد محوطه می شوید انگار به گذشته برگشته اید. صدای گنجشک ها و پرواز کبوترها و آسمان آبی در کنار درختان، گنبد فیروزه ای رنگ و کاشی کاری های بی نظیر مجموعه، منظره زیبایی را به وجود آورده است.

بیشترین و زیباترین این آثار مربوط به دوره سلجوقی و ایلخانی است که با آجرکاری، گچبری و کاشی کاری تزیین شده است.

گنبد و کاشی کاری های بسطام
گنبد و کاشی کاری های بسطام
کاشی کاری های بسطام
کاشی کاری های بسطام
کاشی کاری های بسطام2
کاشی کاری های بسطام

برخلاف انتظار، قبر بایزید بسطامی بیرون از فضاهای معماری و در گوشه ای از صحن مجموعه قرار دارد. روی قبر یک سنگ مرمر قرار دارد که کلماتی از مناجات مشهور علی بن ابی‌ طالب برآن حک شده‌ است. همچنین اتاقک کوچک فلزی که روی سنگ مرمرین مزار او نصب شده، مربوط به سال های اخیر است.
نزدیک به مزار بایزید، دو اتاق کوچک وجود دارد که گفته می شود همان صومعه (صومعه بایزید) و محل عبادت بایزید است. این می تواند اشاره ای باشد به زهد و ساده زیستی بایزید و پرهیز او از مظاهر دنیوی.

آرامگاه بایزید بسطامی، مجموعه ای از یک مسجد و چند مزار و بنا است. با فاصله کمی از آن، مزاری برجی شکل با گنبد وجود دارد که به فرزند امام جعفر صادق علیه السّلام، منسوب است و گفته می شود که امام او را برای راهنمایی مردم، همراه بایزید به بسطام فرستاده بود، اما او پیش از درگذشت بایزید فوت کرد و در محل فعلی به خاک سپرده شد.

امامزاده محمد
امامزاده محمد

بنای امامزاده شبیه گنبد غازان خان و قینه آن است، بنای اولیه بقعه، مربوط به غازان خان (670-703 ه-ق) و تعمیرات آن مربوط به دوره الجاتیو است. ایوان امامزاده، بلند و تزئینات آجری فوق‌العاده زیبایی در نمای خارجی و همینطور دری از چوب مشبک ساده دارد.

تزئینات آجری امامزاده محمد در مجموعه بسطام
تزئینات آجری امامزاده محمد در مجموعه بسطام

 

مسجد دوره قاجاریه

در مجموعه تاریخی بسطام، مسجدی بین بقعه امامزاده محمد و مسجد سلجوقی قرار دارد و ظاهراً اول به صورت حیاط کوچکی بوده که در زمان قاجاریه پوشیده شده است، در ضلع جنوبی مسجد سه در کنده کاری شده جالب دیده می‌شود که رابط بین این قسمت و مسجد سلجوقی است، روی سراسر دیوار مسجد هم، آیاتی از قرآن گچبری شده است. تاریخ ساخت مسجد مشخص نیست اما طبق کتیبه موجود در سال 1242 ه.ق تعمیراتی در آن صورت گرفته است.

مسجد سلجوقی

 

مناره بسطام

مناره بسطام در سمت شرقی مسجد بایزید و متصل به آن قرار گرفته و تاریخ بنای آن سال 514 ه.ق است، پلکان های مناره به صورت مارپیچی است و به وسیله روزنه‌هایی که در بدنه مناره تعبیه شده نور داخل آن تأمین می‌شود.

مناره بسطام
مناره بسطام

 

مسجد بایزید بسطامی

این بنا در کنار امامزاده محمد در مجموعه تاریخی بایزید بسطامی قرار دارد و از دو قسمت مختلف مردانه و زنانه، با دو شبستان عمود بر هم تشکیل شده است. بنای قسمت مردانه بر روی آثار مسجدی از دور سلجوقی قرار گرفته است و دارای محراب گچبری نفیس با نقش های هندسی، گیاهی، اسلیمی و گلهای چهار پر است. بخش بالایی محراب هم با کتیبه‌هایی به خط ثلث و نستعلیق از دوره ایلخانی و قاجاری تزئین شده است.

مجموعه تاریخی آرامگاه بایزید بسطامی جزو آن گروه از مجموعه های آرامگاهی بزرگ با طرح نامنظم است که قدیمترین آثار آن به قرن های سوم تا پنجم تعلق دارند، اما بیشترین قسمت های آن در دوره ایلخانیان و بعد از آن ساخته شده است.

مجموعه تاریخی بسطام | آرامگاه شیخ بایزید بسطامی - 5.0 out of 5 based on 6 votes

سفرهای پیشنهادی

خبرنامه

برای دریافت پیشنهادهای ویژه مپگرد در خبرنامه عضو شوید
×