ایران در میراث جهانی یونسکو (UNESCO)

جاذبه های گردشگری ایرانی ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو (UNESCO) را از اینجا دنبال کنید.

در پست قبلی، 10 آثار تاریخی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو را معرفی کردیم و در این پست به معرفی 11 آثار دیگر آن می پردازیم، با مپگرد همراه باشید.


مطلب مرتبط: آثار جهانی ثبت شده ایران در میراث جهانی یونسکو (قسمت اول) 

 

درباره یونسکو (UNESCO)

کنوانسیون یونسکو (UNESCO) در سال 1972 توسط سازمان ملل متحد برای معرفی و حفاظت از میراث طبیعی و فرهنگی هر کشور، تصویب شد. تا الان 180 کشور جهان این کنوانسیون جهانی را امضا کرده اند و حدود 800 سایت فرهنگی و طبیعی در فهرست میراث جهانی یونسکو (UNESCO) به ثبت رسیده است. در هر سال هر کشور دو سهمیه در ثبت میراث فرهنگی و طبیعی خود دارد، یک سهمیه در زمینه میراث فرهنگی و دیگری میراث طبیعی.

 

هر اثر پیشنهادی به یونسکو باید حداقل یکی از فاکتور های زیر را برای ثبت داشته باشد

(i) سمبلی از دست آوردی بی نظیر از نبوغ هنری بشر باشد.

(ii) نمایانگر تبادل مهمی از ارزش های بشری، در محدوده زمانی در یک بخش فرهنگی جهان، از لحاظ پیشرفت در معماری یا فناوری، هنرهای اصیل، برنامه ریزی شهری یا طراحی چشم انداز باشد.

(iii)  مثالی بی همتا از یک سنت فرهنگی یا تمدن زنده یا قدیمی باشد.

(iv) نمونه ای خاص از یک نوع بنا یا مجموعه معماری یا فناوری یا منظره ای که مراحلی از زندگی انسان را نشان بدهد.

(v) نمونه خاص از یک سکونتگاه سنتی بشر، که حاوی یک یا چند تمدن باشد و در طول زمان تغییر نکرده باشد.

(vi) سمبل فرهنگی یا هنری از افکار و عقاید ادبی یا سنن زندگی گذشتگان باشد و دارای ارزش بالای جهانی باشد.

(vii) حاوی پدیده های طبیعی عالی یا مناطق زیبای طبیعی استثنایی باشد که ارزش زیبایی شناسی داشته باشد.

(viii) نمونه های برجسته از فرآیندهای زمین شناسی در فرم های زمین شناسی و ریخت شناسی زمین باشد.

 

آثار جهانی ثبت شده ایران در یونسکو در سال  2010 (1389 شمسی)

بازار تبریز

بازار تبریز

بازار تبریز یکی از بزرگ ترین و مهم ترین بازارهای سرپوشیده ایران و قاره آسیا است. این بازار حدود یک کیلومتر مربع مساحت دارد و از بازارچه ‌ها، تیمچه ‌ها، سراها و کاروانسرا های زیادی ساخته شده ‌است.

 

فاکتورهایی که باعث شد بازار تبریز در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شود

(ii) بازار تبریز یکی از مهم ترین مراکز تجارت بین المللی و فرهنگی در جهان، بین قرن های 12 تا 18 بوده است. بازار تبریز یکی از پایدار ترین ساختارهای اجتماعی و اقتصادی جهان بوده است و پیچیدگی و بزرگی آن گواه بر این حقیقت است.

(iii) بازار تاریخی تبریز یکی از کامل ترین مجتمع های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و مذهبی و نشان از یک تمدن باستانی است که به لطف سیاست های اوقاف هنوز زنده است.

(iv) بازار تاریخی تبریز مثالی خاص از یک مجتمع شهری چند منظوره یکپارچه است که در آن فضاها بر اساس فعالیت های تجاری و نیازهای آن ساخته شده است.

این اثر با شماره 1346 در فهرست آثار یونسکو ثبت شده است.

 

آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیل

آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیل

مجموعه نفیس آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیل به دستور فرزندش صدرالدین موسی ساخته شد و در زمان صفویان توسط اساتید هنر آن زمان تزیین شد. این آرامگاه موزه آثار هنری و ادبی با ارزشی هم هست.

 

فاکتورهایی که باعث شد خانقاه شیخ صفی الدین اردبیل در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شود

(i) طراحی و دکوراسیون هماهنگ که در مسیر رسیدن به حرم شیخ صفی الدین به اوج خود می رسد یک مجموعه منحصر به فرد زیبایی شناسی معنوی است.

(ii) تزیینات نفیس معماری و هنری دوران ایلخانی و تیموری در این مجموعه، نشانه ای از اوج تمدن آن زمان است.

(iv) مجموعه شیخ صفی الدین نمونه برجسته ای از یک مجموعه با کاربرد اجتماعی، خیریه، فرهنگی و آموزشی و مذهبی در قرن 16 بوده است.

این اثر با شماره  1345 در فهرست آثار یونسکو ثبت شده است.

مطلب پیشنهادی: با آرامگاه های مشهور ایران آشنا شوید 

 

 

آثار جهانی ثبت شده ایران در یونسکو در سال 2011 (1390 شمسی)

باغ های ایرانی

باغ های ایرانی

باغ های ایرانی به خاطر طراحی خاص آنها مشهور شدند، این باغ ها بیشترشان هندسی هستند و ایده ساخت آنها از باغ ایرانی پاسارگاد که طراحش کوروش بزرگ بود، گرفته شده است. در زمان ساسانیان هم در جلوی کاخ‌ ها و معابد، باغ های ایرانی ساخته می شد. در سال 2011، باغ ‌های ایرانی پاسارگاد، باغ ارم، باغ چهل ‌ستون، باغ فین، باغ عباس‌آباد، باغ شازده، باغ دولت‌ آباد، باغ پهلوان ‌پور و باغ اکبریه به عنوان میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدند.

 

فاکتورهایی که باعث شد باغ ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شود

(i) باغ ایرانی یک شاهکار نبوغ خلاقانه انسان است. طراحی باغ فارسی، بر اساس زاویه و نسبت هندسی، باغ را به چهار قسمت تقسیم کرده است. سیستم مهندسی آب کامل و انتخاب مناسب گیاهان محلی، باغ فارسی را بهشت زمینی در محیط بیابانی منطقه تبدیل کرده است.

(ii) باغ ایرانی نمایشگاه مهم تبادل ارزش های انسانی و الگویی برای طراحی باغ های کشورهای عربی و حتی اروپایی بوده است. هندسه و تقارن معماری همراه با سیستم مدیریت آب پیچیده آن بی نظیر است.

(iii) باغ ایرانی سمبل سنت های فرهنگی ایران در طول 2500 سال است. در آن زمان باغ فارسی نقش مهمی در جنبه های مختلف فرهنگی و اجتماعی جامعه داشت و در کاخ ها و ساختمان های عمومی و مقبره ها و میدان ها همیشه حضور داشته است.

(iv) باغ ایرانی به عنوان باغ هندسی در جهان مشهور شده است.

(vi) باغ ایرانی با تحولات فرهنگی مانند آثار ادبی سعدی، حافظ و فردوسی در ارتباط است و الهام بخش فرش ایرانی، پارچه، نقاشی، مینیاتور و موسیقی ایرانی بوده است.

این اثر با شماره  1372 در فهرست آثار یونسکو ثبت شده است.

 

 

آثار جهانی ثبت شده ایران در یونسکو در سال  2012 (1391 شمسی)

گنبد قابوس

گنبد قابوس

گنبد قابوس بنایی تاریخی مربوط به قرن 4 هجری است که در شهر گنبد کاووس استان گلستان قرار دارد. سبک معماری بنا "شیوه رازی" است. این بنا بلندترین برج تمام آجری جهان است و بالای تپه ‌ای خاکی که حدود 15 متر از سطح زمین بلندتر است قرار دارد و در سال ۳۷۵ هجری خورشیدی در زمان  شمس المعالی قابوس بن وشمگیر و در شهر هیرکانی که پایتخت پادشاهان آن دوره بوده، ساخته شده ‌است.

 

فاکتورهایی که باعث شد  گنبد قابوس در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شود

(i) گنبد کاووس شاهکار بزرگ معماری آجری در ابتدای دوره اسلامی است.

(ii) فرم مخروطی سقف گنبد کاووس سمبلی از تبادل فرهنگی معماری بین عشایر آسیای مرکزی و تمدن ایران باستان است.

(iii) گنبد کاووس سمبل باشکوهی از تمدن زیارید (Ziyarid) در قرن 10 و 11 میلادی است و ساخت آن آغازکننده یک سنت فرهنگی در منطقه، برای ساخت آرامگاه های تاریخی به خصوص برای اهل قلم بوده است.

(iv) این بنای تاریخی یک برج یادبود اسلامی است که طراحی جدید سازه آن از پبشرفت ریاضیات و علوم در جهان اسلام در هزاره اول میلادی سخن می گوید.

این اثر با شماره  1398 در فهرست آثار یونسکو ثبت شده است.

 

مسجد جامع اصفهان

مسجد جامع اصفهان

مسجد جامع اصفهان از مهم ‌ترین و قدیمی‌ ترین بناهای مذهبی ایران است. این مسجد تاریخی با مساحت ۱۷۰ در ۱۴۰ متر در شمال شرقی اصفهان قرار دارد و قسمت ‌های مختلفی مثل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، چهار شبستان‌، مدرسه مظفری و محراب الجایتو دارد که هر کدام اثر هنر معماری اسلامی در دوره‌ ای خاص هستند.

مسجد جامع اصفهان بر روی ویرانه‌های مسجد قدیمی تری ساخته شده که اعراب ساکن قریه طهران در اصفهان در قرن دوم هجری بنا کرده بودند. مهم ‌ترین طرح های توسعه این مسجد، در دوران آل بویه و صفویه انجام شده است. مسجد جامع اصفهان ترکیبی از هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است.

 

فاکتورهایی که باعث شد مسجد جامع اصفهان در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شود

(ii) مسجد جامع اصفهان اولین ساختمان اسلامی است که چهار ایوان و حیاط طرح کاخ ساسانی در معماری مذهبی اسلامی، در آن استفاده شده است. گنبد نظام الملک آن، اولین گنبد دو پوسته اسلامی است، این دو ویژگی مسجد را در دنیای اسلام منحصر به فرد کرده است.

این اثر با شماره  1397 در فهرست آثار یونسکو ثبت شده است.

مطلب پیشنهادی: با جاذبه های گردشگری اصفهان بیشتر آشنا شوید



آثار جهانی ثبت شده ایران در یونسکو در سال 2013 (1392 شمسی)

کاخ گلستان

کاخ گلستان

کاخ گلستان مجموعه‌ ای از بناها است که در میدان ارگ تهران قرار دارد و در زمان ‌های مختلف ساخته شده ‌است. نام آن از تالار گلستان که در عمارت خروجی ‌است گرفته شده و بخشی از ارگ سلطنتی بوده است. شروع ساخت آن به زمان شاه طهماسب یکم در دوران صفویه در شهر قدیمی تهران بر می‌گردد. این کاخ در دوره قاجار بزرگ تر شد و محل زندگی شاهان قاجار شد اما در زمان پهلوی از این کاخ برای اجرای مراسم رسمی و اقامت روسای جمهور و مهمانان ویژه خارجی استفاده می‌شد.

 

فاکتورهایی که باعث شد کاخ گلستان در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شود

(ii) مجموعه کاخ گلستان یک نمونه مهم از ترکیب هنرهای فارسی و معماری با سبک های اروپایی است و در تزیینات آن از تزیینات اروپایی هم ایده گرفته شده است.

(iii) کاخ گلستان به عنوان سمبل هنر و معماری دوران قاجار شناخته شده است.

(iv) کاخ گلستان، نخستین نمونه از هنر و معماری در یک دوره بزرگ در ایران است، که در قرن 19 با شروع فرآیندهای مدرنیزاسیون، ترکیب ارزش هنری و معماری ایران باستان و  هنر و معماری غرب، یک نوع جدید از هنر و معماری را در ایران به نمایش گذاشت.

این اثر با شماره  1422 در فهرست آثار یونسکو ثبت شده است. 

مطلب پیشنهادی: کاخ های ایران را بشناسید

 

 

آثار جهانی ثبت شده ایران در یونسکو در سال 2014 (1393 شمسی)

شهر سوخته

شهر سوخته

شهر سوخته باقیمانده شهری دولتی است که در ۵۶ کیلومتری زابل و در حاشیه جاده زابل- زاهدان در استان سیستان و بلوچستان وجود دارد. این شهر که روی آبرفت‌های رودخانه هیرمند به دریاچه هامون بنا شده بود در عصر برنز تمدن جیرفت ساخته شده و ایرانیان حدود ۶۰۰۰ سال پیش در این شهر زندگی می‌کرده ‌اند. شهر سوخته که ۲۸۰ هکتار مساحت دارد پنج قسمت داشته که شامل بخش مسکونی واقع در شمال شرقی شهر سوخته، بخش‌های مرکزی، منطقه صنعتی، بناهای یادمانی و گورستان است که به صورت تپه‌های چسبیده به هم هستند. 80 هکتار از شهر سوخته، بخش مسکونی بوده است.

 

فاکتورهایی که باعث شد شهر سوخته در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شود

(ii) شهر سوخته نمایشگاهی از گذر مسکن روستایی به جامعه شهری با دستاوردهای قابل توجهی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی دوره هزاره سوم میلادی است.

(iii) آثار باستانی کشف شده در شهر سوخته، نشانه پیشرفت مردمان این شهر در ساخت ظروف سنگی و فلزی و سفالی است.

(iv) شهر سوخته یک نمونه برجسته از برنامه ریزی اولیه شهری است. گورستان ها، کارگاه ها و ساختمان های آن نشان از شهری تجاری اجتماعی صنعتی است.

این اثر با شماره  1456 در فهرست آثار یونسکو ثبت شده است.

مطلب پیشنهادی: جاذبه های تاریخی ایران را بشناسید

 

 

آثار جهانی ثبت شده ایران در یونسکو در سال 2015 (1394 شمسی)

منطقه تاریخی میمند

منطقه تاریخی میمند

میمند روستایی صخره ‌ای چند هزار ساله از توابع شهرستان شهربابک در استان کرمان است. این روستای دست ساز باستانی، بدون شک از قدیمی ترین سکونتگاه ‌های انسانی در ایران است. روستای میمند دارای ۴۰۶ کیچه و ۲۵۶۰ اتاق است و مردم آن آداب و رسوم خاصی دارند و در زبان آنها هنوز از کلمات پهلوی ساسانی استفاده می‌شود.

 

فاکتورهایی که باعث شد میمند در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شود

(v) روستای میمند از نظر فرهنگی، یک جامعه کوچک خودکفا در یک دره بزرگ است و دارای یک سیستم زندگی سنتی و ییلاقی و غارنشینی در یک محیط بیابانی خشک بوده است.

این اثر با شماره 1423rev در فهرست آثار یونسکو ثبت شده است.

مطلب پیشنهادی: عجیب ترین روستاهای ایران

 

شهر باستانی شوش

شهر باستانی شوش

شهر باستانی شوش در استان خوزستان، یکی از قدیمی ‌ترین سکونتگاه‌ های کشف شده جهان است که ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد ساخته شده است. شوش از مهمترین و باشکوه‌ ترین شهرهای باستانی ایران و جهان است و فعالیت‌های باستان شناسی در آن هنوز ادامه دارد. شهر باستانی شوش روزگاری مرکز برخورد دو تمدن مهم بوده ‌است.

 

فاکتورهایی که باعث شد شوش  در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شود

(i) شوش یکی از محدود سایت های باستانی در خاور میانه است که در آن دو تحول بزرگ اجتماعی و فرهنگی شکل گرفت، توسعه دولت و شهرنشینی. شوش هنوز هم دارای آثاری مهم برای درک بهتر بلوغ اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی پیچیده آن زمان است.

(ii) پیشرفت تاسیسات شهری و بین شهری شوش، از تبادلات بازرگانی و مبادلات فرهنگی بین تمدن های بین النهرین و ایلام بدست آمده است. شوش، نقطه کانون برخورد فرهنگ عشایری و شهری هم بوده است.

(iii) باقی مانده های شهر شوش نشان از تمدن های باستانی های متوالی در طول بیش از 6000 سال از قرن 5 تا 13 میلادی در این شهر است.

(iv) شوش نمونه برتر تعاملات و توسعه شهری ایلامی و پایتخت اداری امپراتوری هخامنشی، یک نمونه جدید از معماری تشریفاتی بود.

این اثر با شماره  1455 در فهرست آثار یونسکو ثبت شده است.

 

 

آثار جهانی ثبت شده ایران در یونسکو در سال 2016 (1395 شمسی)

قنات های فارسی

قنات های فارسی

این ۱۱ قنات شامل قنات قصبه گناباد، قنات بلده فردوس، قنات‌های حسن‌آباد مهریز و زارچ یزد، قنات ابراهیم‌ آباد اراک، قنات مزدآباد میمه و قنات وزوان میمه اصفهان، قنات دو طبقه اردستان، قنات جوپار، قنات اکبرآباد و قنات قاسم‌ آباد بروات در کرمان است. این قنات های ایرانی، عمیق ‌ترین، طولانی ‌ترین و قدیمی ترین قنات های جهان هستند و قدمت آنها بین ۲۵۰۰ تا ۲۰۰ سال است.

فاکتورهایی که باعث شد قنات های فارسی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شود

(iii) سیستم مدیریت عمومی سنتی آن، که آب را عادلانه و یکنواخت پخش می کند.

(iv) این قنات ها نشانه ای از سنت های فرهنگی و تمدن بی نظیر آن زمان در مناطق بیابانی است.

این اثر با شماره  1506 در فهرست آثار یونسکو ثبت شده است.

 

کویر لوت

کویر لوت

کویر لوت اولین اثر طبیعی ایران است که در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو ثبت ‌شده است و گرم ‌ترین نقطه زمین شناخته شده است، کویر لوت در سال 2005 با دمای 70.7 درجه سانتی‌گراد، رکورد گرم‌ ترین دمای ثبت شده زمین را داشت. باستان شناسان تمدن 5000 ساله را در کنار کویر لوت کشف کرده اند، همینطور 3000 اثر تاریخی، که از جمله این کشف ها می‌ توان به درفش پنج هزار ساله شهداد اشاره کرد که قدیمی‌ ترین درفش جهان است.

 

فاکتورهایی که باعث شد کویر لوت در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شود

(vii) کویر لوت دارای پدیده های طبیعی عالی و مناطق زیبای طبیعی خاص است.

(viii) کویر لوت نمونه هایی تماشایی از فرم های زمین شناسی خاص، مثل پشته عظیم راه راه و بیابان سنگی گسترده دارد، که یک نمونه استثنایی از فرآیند های زمین شناسی است.

این اثر با شماره  1505 در فهرست آثار یونسکو ثبت شده است.

مطلب پیشنهادی: برترین های ایران را بشناسید

 

آثار جهانی ثبت شده ایران در میراث جهانی یونسکو (قسمت دوم) - 5.0 out of 5 based on 3 votes

اهمیت توجه و مراقبت از آثار تاریخی، فرهنگی و طبیعی به عنوان میراث گذشتگان برای آیندگان و شناسایی این آثار به جهانیان، باعث رشد و حیات صنعت گردشگری کشور می شود. ابتدایی ترین فایده ثبت یک اثر تاریخی، جذب گردشگر برای آن منطقه است. با ورود گردشگران، رشد اقتصادی اجتماعی و سیاسی و فرهنگی کشورها پویاتر می شود و تاثیرات زیادی بر وضعیت بهداشت و امنیت ساکنان آن منطقه می گذارد. با مپگرد همراه باشید تا با 21 اثر جهانی ثبت شده ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو (UNESCO) آشنا شوید.

آثار جهانی ثبت شده ایران در میراث جهانی یونسکو (قسمت اول) - 5.0 out of 5 based on 1 vote

باغ شازده (شاهزاده) بزرگترین و زیباترین باغ تاریخی و یکی از 9 باغ زیبا و معروف ایرانی است که در 30 تیر ماه 1390 در فهرست میراث جهانی یونسکو (UNESCO) هم ثبت شده و به 35 زبان زنده دنیا ترجمه و در نقشه گردشگری یونسکو قرار گرفته است.

باغ شاهزاده در 2 کیلومتری شهر ماهان و 35 کیلومتری کرمان در دامنه کوه های تیگران قرار گرفته است.

باغ شاهزاده (شازده) | بزرگترین و زیباترین باغ تاریخی ایرانی - 5.0 out of 5 based on 5 votes

میدان نقش جهان مجموعه ای بی نظیر از هنر، طبیعت، تاریخ و فرهنگ است، مکانی که شما را مجذوب نقش و رنگ و معماری بناهای منحصر به فردش می کند و همزمان در دل سبزی طبیعت می توانید از خنکی آب فواره های زیبا و صدای پرندگان میهمان حوض های وسیعش لذت ببرید، از کنار حجره های قدیمی و پرقصه اش بگذرید و همزمان موسیقی زیبای مینا کاران و مس تراشان را بشنوید.


میدان نقش جهان (میدان امام)، دومين ميدان بزرگ جهان

میدان نقش جهان از بزرگترین میدان های قدیمی اصفهان است که در گذشته اعتبار شهر اصفهان به حساب می آمده و حتی میدان های بزرگ و معروف آن زمان مثل میدان دوژ پاريس، ميدان سرخ مسكو، ميدان بزرگ شهر بروكسل بلژيك و ميدان كنكورد پاريس هم در رقابت با وسعت آن ناکامند. میدان نقش جهان بعد از ميدان تيان آنكمن در پكن چین، دومين ميدان بزرگ جهان است.

میدان نقش جهان در بهمن 1313 ه.ش در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و در اردیبهشت 1358 ه.ش با نام میدان شاه، از اولین آثار ایرانی بود که به‌ عنوان میراث جهانی یونسکو، ثبت جهانی شد.

میدان نقش جهان (میدان امام)، دومين ميدان بزرگ جهان

 

تاریخچه میدان نقش جهان

در طول زمان میدان نقش جهان را با  اسم های مختلفی می شناختند، مثل میدان بزرگ، میدان اصلی شهر، میدان نو، میدان قصر، میدان شاه، میدان سلطنتی و میدان بزرگ شاهی، که امروز به آن میدان امام می گویند.

با اینکه نقش جهان پیشینه‌ای از دوران تیموریان داشته، ولی سازه به شکل امروزی، در عصر صفویان و زمان سلطنت شاه عباس صفوی پایه‌ گذاری شده‌است. شاه عباس، پس از انتقال پایتختش از قزوین به اصفهان، به کمک وزیر دانشمندش، شیخ بهایی، طرحی نو برای شهر اصفهان پایه ریزی می کند و شهر را در یک پلان 4 باغ به سمت جنوب و زاینده رود گسترش می دهد و میدان نقش جهان هم به عنوان قطب ارتباطی بافت قدیم و جدید شهر بین آنها قرار میگیرد.

تاریخچه میدان نقش جهان

 

تا قبل از ساخت میدان، دراین محل، باغ بزرگی بنام نقش جهان وجود داشته‌ که برگرفته از شهری در آذربایجان بود که امروزه نخجوان نام دارد. در دوران سلجوقیان، بخش میدانی باغ، میدان کوشک نام داشته و برای اجرای مجازات های حکومتی مثل اعدام و برگزاری آیین های رسمی مثل جشن نوروز استفاده می شده ولی بعدها، صفویان میدان را با وسعت خیلی بزرگتر ازکوشک سابق، در سال 1011 ه.ق ساختند. میدان نفش جهان زمان ساخت و بعد از آن در تمام دوران صفویه، فعال و پر رونق بوده، اما در زمان شاه سلطان حسین، به دلیل بی توجهی ها، جوی‌های آب به تدریج راکد شد و درختانی که شاه عباس به دست خود کاشته بود، خشکیدند. بخش‌هایی از میدان مثل عمارت نقاره ‌خانه هم در دوران آشفتگی ایران هنگام حمله اشرف افغان و استقرار حکومت قاجاریه، تخریب شد. اما در زمان حکومت رضا شاه دوباره به میدان توجه زیادی شد، غرفه‎های میدان را مرمت و بازسازی کردند و فعالیت‌های شهری و کسب و کار به راه انداختند و رونق از دسته رفته را به آن باز گرداندند که تا امروز ادامه دارد.

از سال 1368 به بعد به منظور حفظ و نگهداری این اثر ارزشمند، تردد خودروها در بخش جنوبی ممنوع شد و تردد در این بخش به صورت پیاده یا با درشکه انجام می شود.

درشکه ها در میدان نقش جهان اصفهان
درشکه ها در میدان نقش جهان اصفهان

اکثر مناسبت های سلطنتی، رویداد های ورزشی، معاملات تجاری و آیین های مذهبی، در این میدان برگزار می شده و این میدان پذیرای هر فردی با هر لباس و مقام و عقیده ای بوده است. در این محل آیین‌های مختلف ملی و مذهبی، بازی چوگان، قپق اندازی، شاطردوانی، رژه قشون، جشن و چراغانی، آتش‌بازی و … برگزار می شده و در روزهای دیگر محل گردش و خرید مردم و محل برگزاری جمعه بازارهای بزرگ بوده‌است. یکی از اولین مراسم های رسمی که در این میدان برگزار شد، بازگشت پیروزمندانه امام قلی خان از فتح جزیره هرمز به پایتخت آن زمان یعنی (اصفهان) بوده‌ است.

 

معماری بنای میدان نقش جهان

طرح میدان نقش جهان احتمالا با الهام از نقشه های قدیمی تر در اصفهان ( میدان عتیق دوران آل بویه) و تبریز (میدان حسن پادشاه) و قزوین (میدان عالی قاپو) و به دست معماران، استاد محمدرضا و استاد علی‌اکبر اصفهانی اجرا شده است که اسم آنها بر سر در بناهای میدان دیده می شود.

به عنوان نماد اصلی قدرت صفوی، ارسن ( مجموعه بازار، مسجد و بخش حکومتی در یک شهر) نقش جهان، همه بعد های حکومتی، شامل مرکز اجتماعی (مسجد شهر )، مرکز حکومتی (کاخ عالی قاپو)، مرکز اقتصادی (بازار) و مرکز مذهبی (شیعه) مسجد شیخ لطف الله را بصورتی یکپارچه و متحد در خود قرار داده است. در پشت ارسن، ساختمان‌ها و باغ‌هایی بوده که تا کنار زاینده رود ادامه داشته ولی امروزه بیشتر آن‌ها از بین رفته‌اند و تنها کوشک‌های چهل ستون و هشت بهشت باقی مانده است.

میدان نقش جهان در گذشته بزرگتر بوده و بازارهایی اطرافش قرار داشته، اما برای جلوگیری از رانش طاق ها، بازارها و دهانه‌هایی به میدان اضافه شد و آن را کوچکتر کرد که در زمان شاه صفی، این دهانه ها به حجره های تجاری تبدیل شدند.

 

راهنمای بازدید از مجموعه نقش جهان

میدان نقش جهان اصفهان در قسمت شمال شهر، به طول تقریبی 507 و عرض 158 متر ( 85 هزار متر مساحت) و به شکل مستطیلی که در راستای شمالی جنوبی کشیدگی دارد قرار گرفته. در چهارگوشه این میدان مشهورترین و عظیم‌ترین بناهای تاریخی اصفهان مثل مسجد جامع عباسی یا مسجد شاه (در ضلع جنوبی)، مسجد شیخ لطف‌الله (در ضلع شرقی)، عمارت عالی‌قاپو (در ضلع غربی) و سردر قیصریه (در ضلع شمالی) ساخته شده‌است.

مسجد امام در میدان نقش جهان
مسجد جامع عباسی یا مسجد شاه در میدان نقش جهان
کاخ عالی قاپو در میدان نقش جهان
کاخ عالی قاپو در میدان نقش جهان
مسجد شیخ لطف الله در میدان نقش جهان
مسجد شیخ لطف الله در میدان نقش جهان
سردر قیصریه میدان نقش جهان
سردر قیصریه میدان نقش جهان

این چهار بنا را، چهار بازار بزرگ احاطه کرده‌اند که شامل 200 حجره دو طبقه می شوند. هر کدام از بازارها در زمان صفوي به شغلی اختصاص داشت در حال حاضر تمام بازار ها به فروش صنایع دستی اشتغال دارند که شامل آثار منبت کاری، مینا کاری، تزئینات مسی، قلم زنی و هنرهای دیگر مردم اصفهان است.

در طبقه دوم میدان هم، موزه بزرگ اسلامی در حال ساخت است که محلی برای نمایش آثار اسلامی خواهد شد.

حیاط نقش جهان، به شکل صحن مساجد، 4 ایوانی ساخته شده و 4 دروازه دارد. در بخش جنوبی حیاط دو دروازه سنگی چوگان از آن دوره باقی مانده که از آن برای ورزش چوگان استفاده می شد و قدیمی‌ترین دروازه چوگان دنیاست. طرح میدان بعدها الگوی ساخت زمین‌های ورزشی هارلینگام و زمین‌های چوگان معروف دیگر قرار گرفت.

بنای میدان نقش جهان

 

قهوه خانه هایی هم در اطراف میدان نقش جهان وجود دارد که برای گذران وقت شاعران ، هنرمندان ، درباریان و سران مملکتی و سرگرم کردن آنها بوده است.

همچنین در حیاط میدان با درشکه های قرمز و زیبا رو به رو می شوید که گردش با انها در میدان برایتان خاطره انگیز خواهد بود.

قهوه خانه های میدان امام اصفهان
قهوه خانه های میدان امام اصفهان

سر در قیصریه

سردر قیصریه بنایی است در شمال میدان نقش جهان، که در ورودی اصلی بازار بزرگ اصفهان است و در گذشته راه اصلی بازار بوده‌ و به دلیل شباهت آن به یکی از بناهای شهر قیصریه به این نام معروف شد. قبلا سه طبقه ولی الان دو طبقه‌ است. طبقه سوم، نقاره‌ خانه نام داشته که در آن با صدای موسیقی، اوقات روز را اعلام می‌کرده‌اند.

سردر قیصریه شامل چهار در فرعی، یک دروازه اصلی و یک حوض بوده که حوض آن حدود سال 1340 شمسی به باغچه تبدیل شد ولی بعدها احیا شده‌ است. سردر قیصریه تزیینات کاشی کاری زیبایی دارد و نقاشی‌هایی جالب از شکار دسته جمعی شاه عباس، تصویر مردان و زنان اروپایی و جنگ شاه عباس با ازبکان، به هنر رضا عباسی دیده می شود.

ناقوس دیر هرمز و ساعتی که در قلعه پرتغالی‌های جزیره هرمز قرار داشته ، بعد از فتح آن جزیره، به اصفهان آورده شد و در بالای این سردر نصب شد.

سردر قیصریه در میدان امام اصفهان

 

بازار قیصریه یا سلطانی

بعد از عبور از سر در قیصریه وارد بازار بزرگ قیصریه یا بازار سلطانی می شویم. این بازار محل نمایش فرش های اصیل اصفهانی است و زیباترین و معروفترین بازار در عصر صفویه بوده است. راسته بازار سلطانی دو طبقه است که طبقه بالا مربوط به کارهای اداری و طبقه پایین محل خرید و فروش صنایع دستی، فرش و … بوده است.

غیر از بناهایی که الان دیده می شود، سازه های دیگری هم در میدان وجود داشته که به تدریج کابرد خود را از دست داده و از بین رفته‌اند، مثل سرستون‌های مرمرین که احتمالاً از تخت جمشید شیراز به اصفهان آورده شده بودند و الان  یکی به چهلستون منتقل شده و یکی در موزه ایران باستان تهران قرار دارد، و یا 110 توپ اسپانیایی و غنیمت فتح جزیره هرمز به وسیله امام قلی خان و میله قپق به ارتفاع چهل متر که در مرکز میدان بوده اند و الان کاملا نابود شدند و یا بنایی که ساعتی اروپایی در آن نصب شده بوده. در کنار مسجد شیخ لطف‌الله هم، مدرسه‌ای به نام مدرسه خواجه ‌ملک (بعدها اسم آن به مدرسه شیخ لطف‌الله تغییر کرد) وجود داشته که در زمان قاجاریه تخریب شد.

بازار قیصریه یا سلطانی

 

دسترسی به میدان نقش جهان

میدان نقش جهان اصفهان در میدان مرکزی شهر اصفهان قرار دارد و باید از خیابان سپاه به سمت میدان بروید. در شرق میدان، خیابان حافظ و در غرب، خیابان سپه قرار دارد که مسیر رسیدن به میدان است. از خیابان استانداری هم می توانید از طریق کوچه‌ی پشت مطبخ و کوچه‌های عمود به میدان، پباده بروید.

 

نقش جهان در نگاه جهانیان

سیاحان و جهانگردانی که در زمان‌های گذشته به اصفهان سفر کرده اند، از شکوه و عظمت میدان نقش جهان و کاربری های مهم سیاسی اش در مذاکرات تاریخی، تعریف کرده اند مثل مانند شوالیه شاردن، ژان باتیست تاورنیه، پیترو دلاواله، سانسون، انگلبرت کمپفر و ... که بیانش خالی از لطف نیست.

ژان شاردن، فرانسوی میدان نقش جهان را زیباترین میدان دنیا دانسته ‌است.

دیو لافوا، جهانگرد فرانسوی می نویسد: من احتیاجی ندارم که مانند فیثاغورث یونانی در حل مسئله مهمی تلاش کنم، بلکه کاملاً  برای من مکشوف است و می توانم با نهایت اطمینان بگویم که در دنیای متمدن امروز هیچ گونه بنا ئی وجود ندارد که بتواند از حیث وسعت و زیبائی و تقارن عمارات، شایسته مقایسه با این میدان باشد. این عقیده شخص من نیست، سایر اروپائیان هم که در فن معماری و مهندسی تخصص دارند با عقیده من همراهند.

پیترو دلاواله، جهانگرد ایتالیائی می گوید: دور تا دور این میدان را ساختمانهای مساوی و موزون و زیبا فرا گرفته که سلسله آنها در هیچ نقطه قطع نشده است . درها همه بزرگ و دکانها همسطح خیابان هستند و بالای آنها ایوانها و پنجره ها و هزاران تزئینات مختلف ، منظره زیبائی بوجود آورده است. این حفظ تناسب در معماری و ظرافت کار باعث تجلی بیشتر زیبائی میدان می شود و با وجودی که عمارتهای میدان ناوو نادر رم بلندتر و غنی تر هستند، اگر جرات این را داشته باشم باید بگویم میدان نقش جهان را بدلایلی ترجیح می دهم.

پرو فسور هینتس، ایران شناس معاصر آلمانی هم می گوید: میدان در مرکز شهر قرار دارد. بنایش موقعی صورت گرفته که مشابه آن را از نظر وسعت و سبک معماری و اصول شهر سازی در مغرب زمین نداریم.

میدان نقش جهان | دومين ميدان بزرگ جهان - 5.0 out of 5 based on 8 votes

اگر تصمیم گرفته اید سفری به جنوب کشور داشته باشید، حتما جزیره قشم را جز برنامه خود قرار دهید. بزرگترین جزیره خلیج فارس که در تنگه هرمز قرار گرفته است، جاذبه های گردشگری زیادی دارد که شاید بسیاری از آن ها ناشناخته مانده باشند. یکی از این مکان های جذاب و زیبا، دره ستارگان است.

دره ستارگان | عجایب هفتگانه قشم - 5.0 out of 5 based on 27 votes

سفرهای پیشنهادی

خبرنامه

برای دریافت اطلاعات مفید گردشگری عضو شوید. ( ما هرگز اسپم نمی فرستیم )
لوگوی جشنواره وب و موبایل ایران
×

تلگرام مپگرد